Istorija civilnog društva

Tragovi delovanja civilnog društva na prostoru Kosova postoje još od pre mnogo decenija. U modernom smislu civilnog društva, prve inicijative i organizacije civilnog društva na Kosovu datiraju još od kraja 80-tih i početka 90-tih godina, nakon pada komunizma u Centralnoj i Istočnoj Evropi i početkom novog oblika političkog pritiska i paralelnog života na Kosovu. Zbog specifične situacije na Kosovu u to vreme, civilno društvo se razvilo kao važan deo potpuno paralelnog sistema i civilnog otpora prema srpskom režimu, što se dogodilo kao posledica osnovnih potreba i bavilo se pitanjem opstanka stanovništva.

Humanitarna pomoć i zaštita ljudskih prava, upotpunjena različitim kretanjem civilnog stanovništva su bile najbitnija polja aktivnosti civilnog društva. Glavne i dobro izgrađene organizacije u to vreme su bile: dobrotvorna humanitarna organizacija Majka Tereza- koja je brojila u svojim redovima više od 7,200 dobrovoljaca, koja je uspela da svojim razvijenim sistemom na celom Kosovu prikupi pomoć u zemlji i van nje, i da je raspodeli po celom Kosovu; Savet za zaštitu ljudskih prava- koji je pratio, identifikovao i podizao svest o kršenju ljudskih prava, neposredno doprinoseći obaveštavanju međunarodne zajednice o sistematskom pritisku koje je trpelo albansko stanovništvo od strane srpskog režima. Sastavljen od strane najistaknutijih advokata na Kosovu, Savet je sarađivao sa Međunarodnim Sudom za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji (ICTY) u prikupljanju dokaza o ratnim zločinima na Kosovu.

Završetak rata i intervencija NATO-a, kao i dolazak Misije Ujedinjenih Nacija na Kosovu (UNMIK) i Privremenih Institucija Samoupravljanja (PIS) 1999. godine su bili prekretnica za opšti razvoj civilnog društva na Kosovu. Veoma velike potrebe za hitnu pomoć i obnovu, a takođe i međuetničko pomirenje, su dovele do toga da civilno društvo transformiše svoje aktivnosti i da se prilagodi novoj realnosti.  Velika finansijska i tehnička pomoć od strane međunarodnih donatora koja je došla kao rezultat potrebe usmeravanja međunarodnih fondova za posleratno Kosovo dovelo je do velikog porasta broja organizacija civilnog društva, što je neobavezno praćeno porastom kvaliteta njihovog rada. ‘Lako dostupni’ fondovi, kombinovani sa zavisnošću od stranih donacija su stvorile mnogo NVO-a (Nevladinih Organizacija) koje su pomagali donatori, kao i ‘pasivnih’ NVO koje se aktiviraju samo onda kada ima fondova na raspolaganju. Ima više od 7,000 NVO-a registrovanih do 2013. godine, a od njih manje od 10% se procenjuje da su aktivne ili su delimično aktivne.

Trenutno, civilno društvo je dostiglo određeni razvoj, ali se i dalje suočava sa velikim izazovima. Iako neke organizacije civilnog društva povećavaju svoje ljudske i finansijske kapacitete, najveći broj sektora ostaje zavisan od međunarodnog finansiranja. Osim toga, stalan porast udela Evropske unije u fondovima civilnog društva, birokratske procedure podnošenja zahteva i dosta veliki minimalni iznosi grantova EU isključuju mnoge organizacije od dobijanja ovih fondova, pošto je većina organizacija veoma mala da primi ili prihvati tolika sredstva, povećavajući na ovaj način podelu među OCD(Organizacije Civilnog društva) na ‘velike’ i ‘male’. Pokušavajući da opstanu u ovoj situaciji, prioriteti civilnog društva su u većini slučajeva odražavali prioritete donatora, što je dovelo do toga da mnogi procenjuju da većina inicijativa civilog društva nije vođena interesom zajednice.